Σάββατο, 9 Δεκεμβρίου 2017

Τα Βλάχικα / Αρμάνικα - Μέρος II


Επιγραφή Νεκταρίου Τέρπου
Διαβάστε: 


3. Γλωσσικές σχέσεις ελληνικών και βλάχικων

Είναι φυσιολογικό να υπάρχουν γλωσσικές σχέσεις ανάμεσα στα ελληνικά και βλάχικα γιατί, αφενός μεν όλες οι γλώσσες του κόσμου έχουν σχέσεις μεταξύ τους και αλληλοεπιδράσεις και αφετέρου ο ίδιος γεωγραφικός χώρος εξέλιξής τους το επιτρέπει. Παραθέτουμε ακολούθως απόψεις μερικών ερευνητών και ειδικών επιστημόνων:

α. Για το θέμα αυτό γράψαμε την άποψη του γλωσσολόγου Αντώνη Μπουσμπούκη στο προηγούμενο υποκεφάλαιο ‘Απόψεις διαφόρων ειδικών’. Θεωρήσαμε ότι δεν είναι δεοντολογικό να ‘σπάσουμε’ το κείμενό του.

β. Ο καθηγητής γλωσσολογίας Νίκος Α. Κατσάνης στην Εισαγωγή (σελ. κβ΄) του βιβλίου 'Οι Νομάδες των Βαλκανίων' των A. Wace & M. Thompson, εκδόσεις Κυριακίδη, Θεσ/νίκη 1989, γράφει μεταξύ άλλων τα εξής: 
«…Οι σχέσεις της ελληνικής με την κουτσοβλαχική είναι μακροχρόνιες και βαθιές. Η επίδραση της ελληνικής στην Κουτσοβλαχική είναι ισχυρότερη από κάθε άλλη βαλκανική γλώσσα σε επίπεδο φωνητικό και λεξιλογικό. Φωνήματα από την ελληνική, παραγωγικές καταλήξεις, προθήματα και πάμπολλες λέξεις έχουν διαποτίσει την ΚΒ σε υψηλό βαθμό ώστε πολλοί, κυρίως ερασιτέχνες, να θεωρήσουν την ΚΒ μη νεολατινική γλώσσα. Μια συστηματικότερη μελέτη είναι δυνατόν να αποδείξει ότι το νεολατινικό αυτό ιδίωμα επικάθεται σε ελληνόφωνους ομιλητές, οι οποίοι στη συνέχεια γίνονται δίγλωσσοι…».
Ο ίδιος καθηγητής στο βιβλίο του ‘Οι Βλάχοι’, ό.π. και στο κεφάλαιο ‘Γλωσσικές σχέσεις Ελληνικής και Κουτσοβλαχικής’ (σελ. 109-115) μας πληροφορεί ότι η επίδραση της ελληνικής στην ΚΒ είναι κυρίως λεξιλογική (25-30%) και λιγότερο φωνητική και μορφολογική. Στο επίπεδο της φωνητικής τα φαινόμενα της κώφωσης (lemnu -> limnusu «ξύλο ->ξυλάκι) και της αποκοπής (musatâ->msatâ «όμορφη») που υπάρχουν στα ελληνικά ιδιώματα, υπάρχουν και στην ΚΒ. Πρέπει να σημειωθούν τα ελληνικά φωνήματα /γ, δ, θ/ που υπάρχουν και στην ΚΒ. Όσον αφορά στο επίπεδο της μορφολογίας η υιοθέτηση ελληνικών προθημάτων συμβαίνει στην ΚΒ (cacu-zburescu «κακομιλώ»), όπως και υιοθέτηση ελληνικών καταλήξεων (cafe ->cafedzi «καφές ->καφέδες», Sarmaniotu «Σαμαρινιώτης»). 
Όσον αφορά στο λεξιλόγιο ο καθηγητής επισημαίνει ότι τα αρχαιοελληνικά δάνεια στις λατινογενείς γλώσσες της βαλκανικής (άρα και στην ΚΒ) αποτέλεσαν αντικείμενο έρευνας και αντιπαράθεσης. Η πλευρά της Ρουμανίας, λέει ο καθηγητής, ότι μείωσε τη σημασία τους για ευνοϊκούς για αυτή (Ρουμανία) λόγους. Εκθέτει το πρόβλημα και τα ερωτήματα (τρία) που ανακύπτουν από αυτό. Νομίζουμε ότι καταλήγει στο ότι η ύπαρξη παλιών αρχαιοελληνικών γλωσσικών καταλοίπων στους Βλάχους δεν είναι δανεισμός από τη λατινική, αλλά κατευθείαν επιβίωσή τους. Για να στηρίξει αυτή την άποψή, φέρνει αρκετά παραδείγματα (mic, proaspitṷ, tšiumă, stupṷ, sterpu, sturṷ, broască cu osu, broaticu κ.α.), τα οποία βέβαια δεν θα τα αναλύσουμε για ευνόητους λόγους (δεν είμαστε γλωσσολόγοι και ο χώρος στο πόνημα μας είναι λιγοστός). Στη σελίδα μάλιστα 114 καταλήγει στο εξής: 
«…Από τα παραδείγματα που αναφέραμε πολλές λέξεις ή μάλλον όλες μπορούσαν να προέρχονται κατευθείαν από την ελληνική, ως μητρική γλώσσα των Βλάχων και όχι από την λατινική στην οποία πολλές λέξεις δεν εμφανίζονται ούτε σε γραπτά μνημεία ούτε σε επιγραφές…».

Κυριακή, 3 Δεκεμβρίου 2017

What Romanian sources testify about the musical style of Vlachs (Aromanians)


Avdella, 1906 - Αβδέλλα, 1906 
What Romanian sources testify about the musical style of Vlachs (Aromanians)

Tache Papahagi (linguist, ethnologist, folklorist, song collector in Romania), in the course of his research in his book, entitled ‘Poezia Lirica populara’ (lyric folk poetry), Bucharest, 1967, admits (inter alia) that: "when you hear the melodies of Aromanian/Vlach songs, you will lead to the conclusion that Aromanian/Vlach folk poetry has Greek origin".

G. Markou from Romania in his work, entitled ‘Folklore Muzical Aroman’ (Aromanian/Vlachic Musical Folklore), Bucharest, 1977, points out (inter alia) that: ‘Aromanians/Vlachs dance in rhythms, the names of which have Greek origin (sirtos, singastos, karapatakis, tsiamikos)’.

Paunescu, a Romanian folklorist, investigating Aromanians/Vlachs of Interwar, who settled in the annexed, disputed (by Bulgarians) Dobruja of South Romania, was suddenly surprised when, asking their wives to sing vlachic songs, he heard a crystal clear Greek song.

Translated in English by Yannis Tsiamitros, English teacher.
Source: here

Τι μαρτυρούν οι ρουμανικές πηγές για το μουσικό ύφος των βλαχόφωνων:

Ο Tache Papahagi (γλωσσολόγος, εθνολόγος, λαογράφος, συλλέκτης τραγουδιών στην Ρουμανία) στην πορεία της έρευνάς του στο βιβλίο ‘Poezia Lirica populara’ (λυρική λαϊκή ποίηση), Βουκουρέστι 1967, παραδέχεται μεταξύ άλλων ότι: «όταν ακούσει κανείς τις μελωδίες των αρμάνικων-βλάχικων τραγουδιών θα οδηγηθεί στο συμπέρασμα ότι η αρμάνικη δημώδης ποίηση έχει προέλευση και καταγωγή ελληνική».

Linguistic 'Enlatinization' of Greeks & Genesis of Vlachs (Aromanians) by Achilles Lazarou


Translated in English by Yannis Tsiamitros, English teacher.

Literary sources defend the ‘enlatinization’ of Greeks or with another expression, the genesis of Vlachs/Aromanians, too. For example, Ioannis Lydos’ [19] famous testimony, which Romanian E. Lazovan, professor of Copenhagen Univercity, strongly supports, rejecting unacceptable scientific behaviors of other Romanians, especially scientists from Romanian Academy, who try hard to shrink the range of (previous) historical testimony or to falsify it in ‘cold blood’. First of them is I. I. Russu [21], who shows misinterpretation (in his works) in the past. The second one, H. Mihaescu [22], is also the one who hides the word ‘Greek’ (Έλληνας) systematically, because this word overturns completely the Romanian propaganda that Aromanians/Vlachs until Nafpaktos and Tainaros (south Greece) are Romanians!

Written sources of linguistic enlatinization of Greek people, however, are aboundant. Inscriptions from Thesally, Ipirus and Macedonia make up a material that really illuminates and impresses. L. Lafoscade [23], G. Bratianu [24]. Br. Helly [25], Μ. Hatzopoulos, etc, studied them and ascertained (linguistic) enlatinization, bilingualism and genesis of Vlachs of Greek origin in the above areas [26]. The last one (M. Ηatzopoulos) right in Veria (town) locates indications of the beginning of the Aromanian, the vlachic idiom (of Latin origin), based on a Christian inscription of 5th century in Latin language [27].

So, the former notorious ‘principle’, according which one language does not enter another language of higher culture, already weakened during the interwar period after F. Lot’s comments of [28], is now cluttering [29]. At the same time, the objections (beliefs), according which the spread of Latin (language) supposedly presupposes a non-Greek linguistic and ethnological background, are completely outdated and unfounded. Because Greekness of northern Greek comes true scientifically and in many ways nowadays after the findings of well-known scientists like Hammond, Papazoglou [32], Kalleris [33], Poghirc etc. In particular, the latter with his PhD thesis, approved by the Univercity of Leningrad-St Petersburg, proves the Greekness of the ancient Macedonian (language) and its users, taking also into consideration the international lead in Kalleri’s special research [34], as well as the existence of all the agents of (linguistic) enlatinization of northern Greece [35].

Source: Αχιλλεύς Γ. Λαζάρου, Ελληνισμός & Λαοί Νοτιοανατολικής (ΝΑ) Ευρώπης, Τόμος Β', Αθήνα 2009, σελ. 254-257. (Achilles G. Lazarou, ‘Hellenism and Peoples of Southeast Europe’ (SE), Vol. II, Athens, 2009, pp. 254-257, here)

Το πρωτότυπο κείμενο στα ελληνικά:

Σάββατο, 2 Δεκεμβρίου 2017

Δάσκαλοι του σχολείου της Ελληνικής Ορθόδοξης Κοινότητας Τιράνων


Ιερείς και ενορίτες στον Ι. Ν. Αγίου Προκοπίου Τιράνων
Ο Γρηγόριος Σταυρίδης (Παραλίτσας) από την Αχρίδα, γράφει:
''Μετά από δυο μήνες ήρθε ο αχριδιανός Σίμος Τσέβλαρης από τα Τίρανα και είπε πως οι Τιρανέζοι ψάχνουν για δάσκαλο με διόμισι χιλιάδες γρόσια. Το ποσό μου φάνηκε αστρονομικό.
- Τι λες, μανούλα;
- Πήγαινε.
Εκείνη έκανε όλες τις απαραίτητες προετοιμασίες για το ταξίδι, μου έδωσε μουσαμάδες για να τυλίγω το πονεμένο μου πόδι και φιλώντας με στα μάτια και στο πρόσωπο μου έδωσε την ευχή της. Έκλαιγα, τα μάτια όμως, όπως και στον Όμηρο, έστεκαν σαν κέρατα ή σαν σίδερο: για να μου δώσει θάρρος έκρυβε τα δάκρυα της. 
Έφθασα στα Τίρανα. Εκεί με πλάκωσε η νοσταλγία (πόνος για την πατρίδα). Ήμουν δεκαοχτάρης και ξενιτευόμουν για πρώτη φορά. Τη νύχτα έκλαιγα συχνά όλη την ώρα για την μάνα. Για να την παρηγορήσω, βιάστηκα να της γράψω πως στα Τίρανα βρήκα μιαν αξιοσέβαστη μπάμπω, που μου υποσχέθηκε πως θα με γιατρέψει εντελώς.
Για καλή μου τύχη ξενιτευόταν στα Τίρανα και ο Σίμος, που τον θεωρούσα σαν πατέρα μου και δίδασκα το γιό του σαν να ήταν αληθινός αδερφός μου. Όταν τελείωσε η χρονιά, αποφάσισα να εκπληρώσω την παλιά μου επιθυμία, να πάω στην Αθήνα. 
[ ] Εκείνη την εποχή, πάντως, ηχούσε σ' εμάς μόνον το όνομα της Αθήνας και των Ιωαννίνων.
[ ] Να ομολογήσω πάντως και τούτο: Πήγα στην Αθήνα, όχι μόνο για να σπουδάσω [ιατρική] αλλά και για να γιατρευτώ, επειδή νόμιζα πως πουθενά στον κόσμο δεν υπάρχουν καλύτεροι γιατροί από τους Αθηναίους, όπως δεν υπάρχει καλύτερος ποιητής στον κόσμο από τον Όμηρο. Διαφορετικά, ίσως να μη μου το επέτρεπε και η μητέρα μου.
Ξεκίνησα τον Αύγουστο του 1849 με χίλια πεντακόσια γρόσια[1].

Ο Κωνσταντίνος Νίσκου ήταν δάσκαλος και ο πρώτος διανοούμενος της Ελληνικής Ορθόδοξης Κοινότητας Τιράνων, της οποίας τα μέλη ήταν κυρίως Βλάχοι που κατάγονταν από τον νότο (Μπελίτσα, Γκραμπόβα, Μοσχόπολη κ.α.). Η οικογένεια του Κωνσταντίνου Νίσκου προέρχονταν από την Γκραμπόβα. Από το 1900 ήταν διευθυντής του επτατάξιου ελληνικού σχολείου της κοινότητας (πρωτοβάθμια εκπαίδευση). Οι μαθητές που ήθελαν να συνεχίσουν τις σπουδές τους, παρακολουθούσαν την δευτεροβάθμια εκπαίδευση στο ελληνικό γυμνάσιο του Μοναστηρίου ή των Ιωαννίνων. Ο Δημήτριος Μπεντούλης αναφέρει ότι ''ο Κωνσταντίνος Νίσκου ήταν ανοιχτόμυαλος άνθρωπος και όταν άνοιξε αλβανικό σχολείο στα Τίρανα, όχι μόνο δεν εμπόδισε τους μαθητές του (ελληνικού) σχολείου της κοινότητας αλλά τους ενθάρρυνε να πάνε σ' αυτό για να μάθουν την ομιλούμενη γλώσσα και την αλβανική γραφή''[2], γεγονός που υποδηλώνει ότι ως τότε δεν γνώριζαν αλβανικά. 
Θα πρέπει όμως να επισημανθεί ότι, η ελληνορθόδοξη κοινότητα Τιράνων ήταν μικρή και ανίσχυρη για να υπερασπιστεί τα δικαιώματα της όταν λήφθηκε η απόφαση κατάργησης του ελληνικού σχολείου και ενοποίησης της εκπαίδευσης των πολιτών. Το 1904, σύμφωνα με το μητρώο της συγκεκριμένης κοινότητας, στην πόλη των Τιράνων υπήρχαν συνολικά 724 ορθόδοξοι, περίπου 140 οικογένειες -κυρίως Βλάχων[3]. Η πρώτη απογραφή της πόλης, που διενεργήθηκε λίγα χρόνια αφού έγινε πρωτεύουσα (περίπου το 1920), έδειξε συνολικό πληθυσμό 10.845[4]. Οι βλαχόφωνοι των Τιράνων, όπως αποκάλυψε μέσα από αρχειακές πηγές η καθηγήτρια του πανεπιστημίου Ιωαννίνων Ελευθερία Νικολαϊδου, υφίσταντο πιέσεις από τους μπέηδες της περιοχής για να ενδώσουν στην ρουμανική προπαγάνδα που επιδίωκε να πετύχει την καταγραφή τους με τον χαρακτηρισμό τους ως ''Βλαχ μιλιέτ'' όταν, κατά τις αρχές του 1906, θα διενεργόταν από την τουρκική κυβέρνηση γενική απογραφή του πληθυσμού. Επίσης όπως ανέφεραν οι ίδιοι, χρησιμοποιήθηκε από τους μπέηδες και βία εναντίον τους, πέντε χρόνια νωρίτερα, προκειμένου να ενδώσουν. Πρόσθεσαν ακόμη ότι, στο παρελθόν είχε γίνει και απόπειρα δελεασμού τους με χρήματα[5].

Πέμπτη, 30 Νοεμβρίου 2017

Μιλώντας για τον Βλαχόφωνο Ελληνισμό - Speaking of Aromanian-speaking Hellenism


Γράφει ο Γιάννης Τσιαμήτρος

O συγγραφέας Αναστάσιος Ν. Τσικώτης στο βιβλίο του ‘Μιλώντας για το Βλαχόφωνο Ελληνισμό’ στις σελ.123-24 γράφει:
Α. Βακαλόπουλος, που μας πληροφορεί ότι, πρώτος ο αείμνηστος Πισοδερίτης λόγιος Σωκράτης Λιάκος αντιλήφθηκε την μεγάλη σημασία της περικοπής αυτής του Ι. Λυδού (σημείωση δική μου σχετικά με την περικοπή: στα μέσα του 6ου μ.Χ αιώνα οι κάτοικοι της Βαλκανικής, μολονότι στη πλειοψηφία τους ήταν Έλληνες, μιλούσαν την ιταλική γλώσσα και κυρίως όσοι ήταν κρατικοί υπάλληλοι), διατυπώνει την αξιόλογη παρατήρηση ότι η φράση «και μάλιστα τους δημοσιεύοντας» υποδηλώνει ότι πλην των «δημοσιευόντων», δηλαδή των κρατικών υπαλλήλων, και άλλοι κάτοικοι «εφθέγγοντο τη των Ιταλών φωνήν». «Τι απέγιναν αυτοί οι λατινόγλωσσοι ή οι δίγλωσσοι;» διερωτάται ο Βακαλόπουλος. «Εξηφανίσθησαν χωρίς να αφήσουν κανένα ίχνος; Η πρόδηλος, μου φαίνεται, απάντηση στο ερώτημα συμβάλλει στη λύση του προβλήματος της καταγωγής των Βλάχων»].

Μετάφραση στα Αγγλικά:

Writer Anastasios N. Tsikiotis writes in his book (pp. 123-24), entitled ‘Speaking of Aromanian-speaking Hellenism':
Apostolos Vakalopoulos (top modern Greek historian) informs us that the first one, who realized the great importance of this text quotation by I. Lydos (clarification on this text quotation: in the middle of 6th century BC the inhabitants of Balkan peninsula, although they were mostly Greeks, they spoke the Italian language and mainly those who were state employees), was late scholar Socrates Liakos from greek village Pisoderi. 
So, A. Vakalopoulos makes the remarkable observation that the phrase of the above text quotation (‘μάλιστα τους δημοσιεύοντας’ =mainly those who were state employees) suggests that, except these state officials (‘δημοσιεύοντας’), there were also other inhabitants who spoke the Italian ‘voice’. ‘What happened to these (other) Latin speakers or bilingual people?’, Vakalopoulos wonders. ‘Did they disappear without leaving a trace?’ ‘It seems to me that the obvious answer to the above question contributes to the solution of the problem of the origin of the Vlachs/Aromanians’, he concludes.

Τετάρτη, 8 Νοεμβρίου 2017

Λαζάρ Πάτσου (Lazar Pacu) - Ο καλύτερος υπουργός οικονομικών της Σερβίας


Ο καλύτερος υπουργός οικονομικών της Σερβίας που απέρριψε το αίτημα λήψης προκαταβολής ακόμη και του ίδιου του βασιλιά!

Ο Λαζάρ Πάτσου (Lazar Pacuσπούδασε ιατρική αλλά καταξιώθηκε στην σερβική ιστορία ως σπουδαίος εξυγιαντής της οικονομίας.
Ορισμένοι ίσως πουν ότι έγινε θρύλος λόγω του πείσματος του. Όμως, η αλήθεια είναι πως εκείνα τα χρόνια που στην Σερβία ήταν φυσιολογικό να αναμειγνύονται οι κρατικές υποθέσεις μ' αυτές των ιδιωτών, και συχνά θεωρούνταν κοινές, ήταν ο πρώτος που κατάφερε να βάλει φρένο σε όλους, ακόμη και στον βασιλιά Petar, λέγοντας ότι ''δεν υπάρχουν χρήματα και δεν γίνεται να δανειοδοτηθούν!''
Πράγματι, ο Λαζάρ Πάτσου ήταν ένας υπουργός που θα τον ήθελαν όλες οι κυβερνήσεις και,  ειδικά τώρα, η Σερβία (και όχι μόνο) χρειάζεται κάποιον σαν αυτόν. Σπούδασε ιατρική αλλά στην σερβική ιστορία έμεινε ως πολιτικός και ιδιοφυής υπουργός οικονομικών, που ανέλαβε καθήκοντα τρεις φορές και κατάφερε να βάλει φρένο σε όλους, από τους κυβερνητικούς αξιωματούχους ως και τον βασιλιά, λέγοντάς τους πως δεν μπορεί κανείς να βάζει χέρι στο ταμείο του κράτους και να παίρνει όποτε θέλει όσα χρήματα χρειάζεται. 

Ο γιατρός που θεράπευσε την σερβική οικονομία

Η οικία του Λαζάρ Πάτσου στο Dorćol του Βελιγραδίου
Ο Λαζάρ Πάτσου γεννήθηκε στο Čurug της επαρχίας της Βοϊβοντίνα την 1η Μαρτίου 1855. Ο πατέρας του Στέφανος, ελληνοβλαχικής καταγωγής (τσιντσαρικής, όπως αποκαλούνται από τους Σέρβους) από την Κορυτσά, είχε μετοικήσει στην Αυστροουγγαρία και ήταν ιερέας. Η μητέρα του ήταν σερβικής καταγωγής, της οικογένειας Cvetic, από την οποία προέρχονταν και ο γνωστός Σέρβος θεατρικός συγγραφέας και ηθοποιός Miloš Cvetic. Ο πατέρας του πέθανε νέος, καθώς κι ένας αδερφός από φυματίωση, και εξαιτίας αυτών των δυσάρεστων γεγονότων ο Λαζάρ Πάτσου άρχισε ν' ασχολείται εντατικά με τη γυμναστική και στράφηκε το ενδιαφέρον του προς την ιατρική. 
Τελείωσε το γυμνάσιο στο Νόβι Σαντ και πήγε στην Ζυρίχη το 1870 να σπουδάσει ιατρική. Συναντά την Λένκα Ζάχο (Lenka Zaho), που σπούδασε εκεί παιδαγωγικά, και αργότερα παντρεύεται.  Επίσης, γνώρισε ανθρώπους που έπαιξαν καθοριστικό ρόλο στην μετέπειτα πορεία της ζωής του (τα μέλη του Ριζοσπαστικού Κόμματος, Νικόλα Πάσιτς, Πέρο Τοντόροβιτς και Πέρο Βελιμίροβιτς και άλλους νέους αναρχο-σοσιαλιστές), ανέπτυξε έντονο ενδιαφέρον για την πολιτική και την οικονομία και διέκοψε τις σπουδές του το 1878. Εκείνη την περίοδο, η Ελβετία ήταν η μόνη ελεύθερη χώρα που αποτελούσε παράδειγμα για το πως ένας λαός μπορεί να ζει σε ήρεμο καθεστώς αυτοδιοίκησης και, ταυτόχρονα, να προσφέρει καταφύγιο σε πολιτικούς εξόριστους της Ευρώπης και της Ρωσίας. Στα ελβετικά εδάφη, ήδη από το 1848, είχαν πέσει οι σπόροι του κομμουνισμού και του σοσιαλισμού από γερμανούς μετανάστες.

Δευτέρα, 6 Νοεμβρίου 2017

Nikolaos and Eugenia Kiki


Kiki’s legacy in Mihailova avenue
~ Για ελληνικά: 

Nikolaos P. Kikis was a Greek merchant. Born in 1797 in vlach-speaking Kleisoura (known also as Vlacho-Kleisoura) of Kastoria, wherefrom he emigrated to Belgrade, where in 1832 he started a goods warehouse. He was occupied with the trade of rice and, later, of tobacco. He was supplied with tobacco by the Romanian and Russian monopoly. He had in his name a cigarette factory in Odessa, which he kept till the First World War. Initially he was married to the daughter of Duke Pesik and later to the daughter of the also Greek Vlach Hatzi Tzortze Petrovic, a merchant from Besenovo. D. Popovic underlines that, he was always close to the Greeks, and that, whenever he was in Belgrade, he was helping and protecting especially the poor originating from Kleisoura, i.e. the same village as he.

Nikolaos D. Kikis was born in Kleisoura on 1841. He emigrated to Belgrade where, in the beginning, under the guidance of his uncle engaged successfully in commercial activities and managed to surpass his mentor. The couple Nikolaos and Eugenia Kiki provided the funds to build a grand hospital in Belgrade, on avenue Mihailova number 50, which was donated to suffering Serb and Greek merchants.

Κυριακή, 5 Νοεμβρίου 2017

Βλάχικα / Αρμάνικα - Άποψη του καθηγητή Γλωσσολογίας κ. Αντ. Μπουσμπούκη


Γράφει ο Γιάννης Τσιαμήτρος
Δημοσιεύθηκε στην εφημερίδα ‘Ημερήσια‘ της Βέροιας στις 26-10-2017.

Στο σημερινό σημείωμα παραθέτουμε την ψύχραιμα επιστημονική γνώμη (υπό έκδοση) του Αντώνη Μπουσμπούκη, ομότιμου καθηγητή Γλωσσολογίας του ΑΠΘ για τα βλάχικα / αρμάνικα. Οι απόψεις ειδικών επιστημόνων είναι προφανές ότι έχουν βαρύτητα. Μάλιστα, οι ειδικοί και οι βαθιοί γνώστες της επιστήμης, που διακονούν, ποτέ δεν αποφαίνονται τελεσίδικα ότι η επιστήμη ‘μίλησε’, όπως μερικοί μη ειδικοί το κάνουν. Διότι πάντοτε ο κάθε επιστήμονας ερευνητής-μελετητής έχει τη δυνατότητα, την υποχρέωση, αλλά και το δικαίωμα να προσθέσει νέα στοιχεία, προωθώντας έτσι προς το καλύτερο την επιστήμη του. Περισσότερο μάλιστα δεοντολογικό είναι να εκθέτει τις απόψεις του προς συζήτηση σε επιστημονικά συμπόσια ή συνέδρια μεταξύ άλλων ειδικών για το συγκεκριμένο πεδίο της επιστήμης του. Έτσι ο Α. Μπουσμπούκης μας λέει: 

«…Στο χώρο της Βαλκανικής, κατά τους πρώτους αιώνες της Ανατολικής Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας, που οι κάτοικοί της την έλεγαν Ρωμανία και όχι Βυζάντιο, η λαϊκή λατινική άρχισε την αυτόνομη πορεία της τον 5ο μ.Χ. αιώνα. Έτσι, ανάμεσα στον 5ο με 7ο αιώνα, σύμφωνα με την Ιστορία της Ρουμάνικης Γλώσσας, δοκίμιο που συνέταξε η Ακαδημία Βουκουρεστίου (1968,15), η ρωμανική ή αλλιώς λαϊκή λατινική περνάει από τη φάση της όψιμης λατινικής στη φάση νεολατινικών ιδιωμάτων.
Πριν, όμως, από την πτώση της Δυτικής Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας, που συνέβη με την κατάληψη της Ρώμης (476 μ.Χ.) από γερμανικά φύλα, οπότε κόπηκε ο ομφάλιος λώρος της λατινοφωνίας ανάμεσα στην Ιταλία και στα Βαλκάνια, στις δύο απέναντι χερσονήσους ακούγονταν ρωμανικές διάλεκτοι που σχημάτιζαν την απενινο - βαλκανική γλωσσική ομάδα. 
Έκτοτε η διαφοροποίηση ήταν αναπόφευκτη ανάμεσα στα ιδιώματα των δύο χερσονήσων και γενικά με τη λατινόφωνη Δύση. Ωστόσο, ακόμα και σήμερα η νοητή γραμμή La Spezia - Rimini, που χωρίζει γλωσσικά την Κεντρική από τη Βόρεια Ιταλία, εξακολουθεί να ορίζει στα νότιά της το continuum / συνεχές της ρωμανοφωνίας, που εκτείνεται μέχρι τον βαλκανικό χώρο. ‘Έτσι, μιλάμε για νεολατινικά ιδιώματα της δυτικής Ρωμανίας (Β. Ιταλία, Γαλλία, Ισπανία και Πορτογαλία) και της ανατολικής Ρωμανίας (Κεντρική και Ν. Ιταλία και Βαλκάνια). Γι αυτό, οι ιδιαίτερες ομοιότητες ανάμεσα στα ρωμανικά της Βαλκανικής και της Ιταλίας (νότια της γραμμής La Spezia - Rimini) μας επιτρέπουν την ασφαλή υπόθεση ότι τα νεολατινικά της Βαλκανικής μεταγγίστηκαν από φορείς που διακινούνταν ανάμεσα στο Bari, το Brindesi, και τ’ αντίπερα λιμάνια του Δυρραχίου, της Αυλώνας και της Απολλωνίας, όπου κατέληγαν παρακλάδια της Εγνατίας Οδού. Έτσι, τα ρουμάνικα, έξω από τα όρια της μεσαιωνικής Ρωμανίας (Βυζαντίου), τα ιστρορουμάνικα στη χερσόνησο της Ίστριας, τα μογλενίτικα ανάμεσα από Κιλκίς και Πέλλα και τα αρμάνικα της Πίνδου διαμορφώθηκαν σ’ ένα ευρύ πλαίσιο γεωγραφικού και ιστορικού χώρου, όπου οι αλληλοεπιδράσεις ήταν φυσικό επακόλουθο. Αυτό εξηγεί τόσο την ομοιότητα όσο και τη μεταξύ τους διαφοροποίηση.

Η αρμάνικη δεν είναι -ασφαλώς- κόρη της λατινικής, όπως είναι η πιο πιστή συνέχειά της, η τοσκάνικη / φλωρεντινή διάλεκτος, που αναβαθμίστηκε σε εθνική των Ιταλών γλώσσα, είναι ωστόσο εγγονή της. Εγγονές της λατινικής είναι ακόμα οι άλλες ιταλικές διάλεκτοι, τα ρουμανικά, τα γαλλικά, τα ισπανικά και τα πορτογαλικά. Εγγονή της λαϊκής λατινικής, η αρμάνικη παραμένει αρκετά πιστή σε φωνητικό, γραμματικό (μορφολογικό) και λιγότερο σε λεξικό επίπεδο, όπου ο λατινογενής πυρήνας της περιτυλίσσεται μ’ ελληνική λεξική επένδυση.

Τετάρτη, 18 Οκτωβρίου 2017

Εκδήλωση στην Θεσ/νίκη αφιερωμένη στον μέγα εθνικό ευεργέτη Γεώργιο Αβέρωφ


Πρόσκληση

Ο Δήμος Θεσσαλονίκης και ο Λαογραφικός Σύλλογος Μεγαλολιβαδιωτών Πάικου Θεσσαλονίκης σας προσκαλούν σε εκδήλωση - αφιέρωμα στον Γεώργιο Αβέρωφ με τίτλο ''Γεώργιος Αβέρωφ: Διδάγματα φιλοπατρίας ενός μεγάλου βλαχόφωνου ευπατρίδη και εθνικού ευεργέτη'' που θα πραγματοποιηθεί το Σάββατο 21 Οκτωβρίου 2017, ώρα 18.30, στην αίθουσα Μανόλης Αναγνωστάκης του Δημαρχείου Θεσσαλονίκης, Βασιλέως Γεωργίου Α' 1 - ισόγειο.

Κεντρικός ομιλητής:
- Αλέξανδρος Καχριμάνης, Περιφερειάρχης Ηπείρου

Χαιρετίζουν: 
- Γιάννης Μπουτάρης, Δήμαρχος Θεσσαλονίκης
- Δρ. Φώτης Κιλιπίρης, Καθηγητής τμήματος Διοίκησης Επιχειρήσεων του Αλεξάνδρειου Τεχνολογικού Εκπαιδευτικού Ιδρύματος Θεσσαλονίκης, Κατεύθυνση Διοίκησης Τουριστικών Επιχειρήσεων & Φιλοξενίας.

Τετάρτη, 11 Οκτωβρίου 2017

Ένωση Βλάχων Αλβανίας: Δεν είμαστε εθνική μειονότητα



Με επιστολή της στην Επιτροπή Νόμων της Αλβανικής Βουλής, η Ένωση Βλάχων Αλβανίας ζητά την τροποποίηση του άρθρου 3 του Νόμου για τις Μειονότητες που αναμένετε να ψηφιστεί τις επόμενες μέρες. Το συγκεκριμένο άρθρο κατονομάζει τις οκτώ αναγνωρισμένες μειονότητες στην Αλβανία δηλαδή την Ελληνική, τη Σλαβομακεδονική, τη Βλάχικη (Vllahe/Arumune), τους Ρομά, τους Αιγυπτίους, τους Μαυροβούνιους, τους Σέρβους και τους Βόσνιους.

Ο πρόεδρος της Ένωσης Βλάχων Αλβανίας Θανάσης Πότσης εκτός των άλλων στην επιστολή του αναφέρει ότι, οι Βλάχοι στα Βαλκάνια έχουν ελληνική και ιλλυρικη καταγωγή, δεν αποτελούν ξεχωριστό έθνος και ζητούν να αναφέρονται ως γλωσσική μειονότητα και όχι ως εθνική.

Να θυμίσουμε πως ο κ. Πότσης συνυπέγραψε την πρόταση της Ομόνοιας για το συγκεκριμένο νόμο.

Στη συνέχει η επιστολή της Ένωσης Βλάχων Αλβανίας και η μετάφραση της
Διαβάστε περισσότερα: omonoia-deeem.org

Σάββατο, 5 Αυγούστου 2017

Βλέποντας τα Πράγματα από Διαφορετική Σκοπιά - Μάρκος Τέμπλαρ


Αγαπητές συμπατριώτισσες Μακεδόνισες και Αγαπητοί συμπατριώτες Μακεδόνες,

Αισθάνομαι μεγάλη χαρά και τιμή που βρίσκομαι ανάμεσα σας, ανάμεσα σε παλιούς και πολλούς φίλους σ’ αυτήν την ιστορική ημέρα της ενάρξεως της 12ης Παγκοσμίου Συνελεύσεως της Παμμακεδονικής Ενώσεως.

Ως Μακεδόνας, κατανοώ πλήρως και συμμερίζομαι τις ανησυχίες σας σχετικά με την Μακεδονία μας την γενέτειρα του Φιλίππου και του Μεγάλου Αλεξάνδρου. Ωστόσο, το κύριο θέμα της ομιλίας μου δεν είναι η ιστορική αλήθεια, αλλά το τι κρύβεται πίσω από αυτήν. Το ότι «Οι αρχαίοι Μακεδόνες ήταν Έλληνες» ξεπερνά κάθε εύλογη αμφιβολία. Ακόμη και εκείνοι στα Σκόπια που έχουν στοιχειώδη γνώση της κλασσικής ιστορίας το γνωρίζουν. Φυσικά, η λογική δεν ισχύει για τους λαϊκιστές πολιτικούς, τους δικτατορίσκους και τους οπαδούς των ακραίων εθνικιστικών κύκλων. Αλλά δεν είμαι εδώ για να σας απασχολήσω με τις ανοησίες των Σκοπιανών. 

Ο λόγος που ευρίσκομαι ενώπιον σας είναι να επισημάνω ωρισμένα πράγματα που οι περισσότεροι δεν γνωρίζουν αλλά επίσης θέλω να δώσω την δική μου άποψη «βλέποντας τα πράγματα από διαφορετική σκοπιά». Θέλω να σας δώσω την δική μου άποψη για την απόφαση της Κομιντέρν να αναγνωρίσει το Μακεδονικό έθνος και τι είδους αναγνώριση πράγματι έκανε. 

Το πρόβλημα έγκειται στο γεγονός ότι η Κομιντέρν χρησιμοποίησε ορισμούς στους οποίους απέδωσε την δική της σημασία. Οι λέξεις κλειδιά είναι Μακεντόσκαγια Νάτσια (Makedonskaya Natsia) και Μακέντονσκι Nάροντ (Makedoskiyi narod). Έτσι, ας δούμε την σημασία τους όπως την έδωσε η Κομιντέρν. 

Έχω διαβάσει όλο το κείμενο της αποφάσεως το οποίο αποτελείται από τρεις σελίδες αλλά και την ανταλλαγή αλληλογραφίας μεταξύ διαφόρων σημαινόντων μελών της Κομιντέρν. Όσο πιό πολύ διάβαζα την απόφαση, τόσο πιο πολύ καταλάβαινα ότι η απόφαση συμπεριλάμβανε κάτι πού δεν έστεκε σωστά. Το ίδιο το ψήφισμα δεν προσέφερε κανένα χαρακτηριστικό στις λέξεις Νάτσια και Nάροντ διότι υποτίθεται ότι οι ορισμοί όπως η Κομιντέρν τους είχε ορίσει ήσαν γνωστοί μεταξύ των κομμουνιστών. 

Πρίν προχωρήσω, θέλω να τονίσω ότι ο Ιωσήφ Στάλιν εθεωρείτο από τους κομμουνιστές της εποχής του Λένιν εμπειρογνώμων στις εθνότητες, και γι ' αυτό ο Λένιν τον είχε εκλέξει Υπουργόν Εθνοτήτων της Σοβιετικής Ενώσεως. Συμφώνως λοιπόν με τον Στάλιν,

«Νάτσια (πολυεθνικό κράτος) είναι μια ιστορικώς εξελισσόμενη, σταθερή κοινότητα λαών που διαμορφώνεται με βάση μια κοινή γλώσσα, εδαφική κυριαρχία, οικονομική ζωή και ψυχολογική σύνθεση που εκδηλώνεται σε μια κοινή κουλτούρα ... Είναι αυτονόητο ότι ένα έθνος, όπως κάθε άλλο ιστορικό φαινόμενο, υπόκειται στον νόμο της αλλαγής ... Πρέπει να υπογραμμιστεί ότι κανένα από τα παραπάνω χαρακτηριστικά δεν αρκεί από μόνο του για να καθορίσει ένα έθνος. Από την άλλη πλευρά, είναι αρκετό να απουσιάζει ένα μόνο από αυτά τα χαρακτηριστικά και το έθνος παύει να είναι έθνος».